Lang voordat tablets, smartphones en gameconsoles een vaste plek kregen in het dagelijks leven, speelden kinderen vooral buiten. Op straat, op het schoolplein of gewoon in de woonkamer ontstonden spontaan allerlei spelletjes. Daar was vaak weinig voor nodig. Een beetje fantasie en een paar vrienden of vriendinnen waren genoeg voor een middag vol plezier.
Veel van deze spellen werden jarenlang doorgegeven van oudere kinderen aan jongere. Bijna elke buurt kende dezelfde spelletjes, al hadden ze soms net andere regels. Dat zorgde af en toe voor vrolijke discussies, zoals “dat telt niet!” of “je bewoog!”. Juist die kleine verschillen maakten het spelen vaak nog leuker.
Hieronder staan bekende spelletjes die bij veel mensen meteen herinneringen oproepen. Voor veel 60-plussers zijn dit herkenbare momenten uit hun jeugd. Opvallend is dat veel van deze activiteiten vandaag de dag nog steeds gespeeld worden op schoolpleinen.
Buiten spelen werd lange tijd gezien als een belangrijk onderdeel van opgroeien. In veel landen werd het zelfs actief aangemoedigd omdat het kinderen laat bewegen en samen laat spelen. Onderzoekers geven aan dat buiten spelen helpt bij de ontwikkeling van motoriek, samenwerking en creativiteit.
Veel scholen hadden vroeger ruime pleinen waar kinderen tijdens de pauze samen speelden. Daar ontstonden vaak spontaan nieuwe spelletjes. Na schooltijd verzamelden buurtkinderen zich op vaste plekken, waar oudere kinderen de regels uitlegden aan de jongere spelers.
Daardoor bleven veel spellen jarenlang bestaan. Soms kregen ze kleine variaties per buurt of stad. Ouders herkennen veel van deze spellen nog uit hun eigen jeugd. Tegenwoordig adviseren opvoedexperts nog steeds om kinderen regelmatig buiten te laten spelen.
Ook gemeenten besteden weer meer aandacht aan speelplekken in wijken. Zo blijft buiten spelen aantrekkelijk voor nieuwe generaties.
Content:
Tikkertje
Tikkertje is misschien wel het bekendste kinderspel dat er bestaat. Het spel is eenvoudig: één speler is de tikker en probeert iemand anders aan te tikken. Zodra dat lukt, wordt die persoon de nieuwe tikker en begint het spel opnieuw.
Juist doordat de regels zo simpel zijn, kan tikkertje bijna overal gespeeld worden. Op een plein, in een park of op een grasveld. Het enige wat nodig is, zijn een paar spelers en wat ruimte om te rennen.
Door de jaren heen ontstonden er allerlei varianten. Bij bevries-tikkertje moet je stil blijven staan tot iemand je weer bevrijdt. Bij schaduw-tikkertje telt zelfs je schaduw mee. Dat zorgt vaak voor veel gelach en onverwachte momenten.
Het spel komt in veel landen voor. In Engelstalige landen staat het bijvoorbeeld bekend als “tag”. Omdat er nauwelijks materiaal nodig is, blijft het een favoriet spel op schoolpleinen.
Ook tijdens gymlessen gebruiken docenten het spel vaak. Het stimuleert beweging en snelle reacties. Soms worden er meerdere tikkers tegelijk gekozen of worden er veilige plekken afgesproken waar je even mag uitrusten.
Nieuwe variaties ontstaan nog steeds doordat kinderen hun eigen regels bedenken. Zo blijft het spel steeds verrassend.
Meer over het spel:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Tikkertje
Verstoppertje
Bij Verstoppertje draait alles om spanning en slim verstoppen. Eén speler staat bij een muur, boom of paal en telt hardop. Ondertussen zoeken de andere spelers zo snel mogelijk een goede plek om zich te verstoppen.
Wanneer het tellen klaar is, begint de zoektocht. De speler probeert iedereen te vinden. Sommige kinderen kiezen een slimme plek waar bijna niemand kijkt, terwijl anderen juist snel ontdekt worden.
Het mooiste moment is wanneer je als laatste nog niet gevonden bent. Dat geeft vaak een gevoel van trots. Soms duurt het zoeken zo lang dat iedereen nieuwsgierig wordt waar iemand zich verstopt heeft.
Verstoppertje wordt in veel landen gespeeld en bestaat al heel lang. Het spel vraagt een beetje slim nadenken en een goed gevoel voor timing. In parken worden vaak struiken of bomen gebruikt, terwijl op schoolpleinen speeltoestellen populaire plekken zijn.
Het spel kan zowel buiten als binnen gespeeld worden. Daarom wordt het ook bij familiebijeenkomsten of kinderactiviteiten nog regelmatig gedaan.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Verstoppertje
Knikkeren
Op veel schoolpleinen waren knikkers vroeger enorm populair. Kinderen maakten een klein kuiltje in de grond of tekenden een cirkel waarin de knikkers moesten rollen. Het doel was om met een schietknikker zo precies mogelijk te mikken.
Sommige knikkers waren bijzonder geliefd. Denk aan bonken of kattenogen met kleurrijke patronen. Die werden vaak zorgvuldig bewaard en soms zelfs geruild met andere kinderen.
Knikkeren bestaat al honderden jaren. Archeologen hebben zelfs knikkers gevonden uit de oudheid. Veel knikkers worden gemaakt van glas, maar er bestaan ook varianten van klei of steen.
Op schoolpleinen ontstonden soms kleine competities. Kinderen probeerden zoveel mogelijk knikkers te winnen of juist bijzondere exemplaren te verzamelen. De kleuren en patronen maakten elke knikker uniek.
In sommige landen bestaan zelfs knikkerwedstrijden. Toch blijft het voor de meeste mensen vooral een spel dat herinneringen oproept aan lange middagen op het schoolplein.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Knikkeren
Elastieken
Het spel Elastieken was jarenlang een vaste activiteit op het schoolplein. Twee spelers stonden tegenover elkaar met een lang elastiek rond hun benen. Een derde speler moest vervolgens een reeks sprongen maken volgens een bepaald patroon.
Het spel begon meestal op enkelhoogte. Daarna ging het elastiek steeds hoger: eerst bij de knieën, vervolgens bij de heupen en soms nog hoger. Hoe hoger het elastiek kwam, hoe groter de uitdaging.
Kinderen onthielden vaak vaste sprongpatronen. Soms werden er zelfs rijmpjes bij gezegd om het ritme te houden. Daardoor kreeg het spel een vrolijk tempo.
Elastieken werd vooral gespeeld in Europa en delen van Azië. Het elastiek werd vaak gemaakt door meerdere elastiekjes aan elkaar te knopen.
Tijdens schoolpauzes zag je vaak groepjes kinderen die het spel speelden. Omdat iedereen om de beurt mocht springen, kon iedereen meedoen.
Hinkelen
Met wat stoepkrijt werd een hinkelbaan op de grond getekend. Daarna begon het springen van vakje naar vakje op één been. In een van de vakjes lag een steentje dat je moest oppakken zonder je evenwicht te verliezen.
Dat klinkt eenvoudig, maar het bleek vaak lastiger dan gedacht. Vooral wanneer je verder in de baan kwam en de vakjes kleiner werden.
Hinkelen is een heel oud spel. Sommige onderzoekers denken dat het al in het oude Rome bestond. Tegenwoordig wordt het nog steeds gespeeld op schoolpleinen over de hele wereld.
In verschillende landen hebben hinkelbanen andere vormen. Sommige banen bestaan uit tien vakjes, terwijl andere varianten extra regels hebben.
Het spel helpt bij balans en coördinatie. Bovendien kunnen kinderen zelf nieuwe banen tekenen, waardoor het spel steeds anders wordt.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hinkelen
Touwtjespringen
Een simpel springtouw kon al snel zorgen voor een middag plezier. Je kon alleen springen, maar vaak stonden er twee kinderen die het touw draaiden terwijl een derde speler sprong.
Tijdens het springen werden vaak liedjes of rijmpjes gezongen. Dat hielp om het ritme te houden en maakte het spel extra gezellig.
Touwtjespringen is een bekende vorm van beweging die overal ter wereld wordt gedaan. Het verbetert uithoudingsvermogen en coördinatie.
Springtouwen zijn meestal gemaakt van touw of kunststof. Sommige hebben handvatten waardoor ze makkelijker vast te houden zijn.
Ook sporters gebruiken springtouwen bij hun training. Op scholen wordt het spel nog regelmatig gebruikt tijdens sportactiviteiten.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Touwtjespringen
Annemaria Koekoek
Bij Annemaria Koekoek staat één speler met de rug naar de groep. De andere spelers proberen langzaam dichterbij te komen terwijl de speler vooraan roept: “Annemaria koekoek!”
Op dat moment draait de speler zich plotseling om. Iedereen moet dan onmiddellijk stil blijven staan. Wie nog beweegt, gaat terug naar de start.
Het spel lijkt op het internationale spel “Red Light, Green Light”. Het draait vooral om timing en goed opletten.
Omdat er weinig ruimte nodig is, kan het spel zowel buiten als binnen gespeeld worden. Daardoor blijft het populair bij kinderen.
Zakdoekje leggen
Bij Zakdoekje leggen zit iedereen in een kring op de grond. Eén speler loopt rond met een zakdoek en probeert die ongemerkt achter iemand neer te leggen.
Wanneer iemand merkt dat de zakdoek achter hem of haar ligt, moet die persoon snel opstaan. Daarna volgt een korte achtervolging om de lege plek in de kring te bereiken.
Soms wordt er tijdens het rondlopen een liedje gezongen. Dat maakt het spel nog gezelliger.
Het spel vraagt oplettendheid en snelle reacties. Daarom blijft het een populair kringspel bij kinderactiviteiten.
Stand in de mand en Bokspringen
Stand in de mand wordt gespeeld met een bal. Eén speler gooit de bal omhoog en roept de naam van iemand anders. Die speler moet de bal pakken terwijl de rest wegloopt.
Wanneer de bal gevangen is en “stand” wordt geroepen, blijft iedereen staan. Daarna probeert de speler iemand met de bal te raken.
Een ander bekend spel is Bokspringen. Eén speler staat gebukt terwijl de anderen eroverheen springen. Elke ronde kan een nieuwe opdracht worden toegevoegd.
Beide spellen vragen behendigheid en samenwerking. Daarom werden ze vaak gespeeld op schoolpleinen.
Blikgooien en Tollen
Met een paar lege blikken kon je Blikgooien spelen. De blikken werden opgestapeld tot een toren. Met een bal probeerde iemand de toren om te gooien.
Daarna begon het echte spel: zo snel mogelijk de toren opnieuw opbouwen. Dat zorgde vaak voor vrolijke chaos.
Bij Tollen draaide alles om techniek. Met een touwtje werd de tol op de grond gegooid zodat hij snel begon te draaien.
Sommige kinderen leerden zelfs trucjes, zoals het oppakken van een draaiende tol. Het speelgoed bestaat al eeuwen en wordt nog steeds verkocht.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Tol_(speelgoed)
Stoepkrijt, kaarten en De vloer is lava
Niet alle spelletjes hadden vaste regels. Met stoepkrijt veranderde een gewone stoep in een speelveld. Kinderen tekenden hinkelbanen, doolhoven of zelfs hun eigen spelregels.
Ook verzamelkaarten ruilen was voor veel kinderen een serieuze hobby. Op het schoolplein werd druk geruild en gezocht naar bijzondere kaarten.
En soms ontstond er spontaan een spel zoals De vloer is lava. Daarbij mocht je de vloer niet aanraken en moesten stoelen, banken en tafels gebruikt worden als veilige plekken.
Met een beetje fantasie veranderde een woonkamer ineens in een spannend speelterrein. Dat soort spellen laat zien hoe creatief kinderen kunnen zijn.
Meer informatie:
https://nl.wikipedia.org/wiki/The_Floor_Is_Lava
Referenties
The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development
Kenneth R. Ginsburg — 2007
https://publications.aap.org/pediatrics/article/119/1/182/69832/The-Importance-of-Play-in-Promoting-Healthy
Play: How It Shapes the Brain, Opens the Imagination, and Invigorates the Soul
Stuart Brown — 2009
https://www.goodreads.com/book/show/6253022-play
Children, Play, and Development
Fergus P. Hughes — 2010
https://books.google.com/books/about/Children_Play_and_Development.html?id=QpXkDQAAQBAJ