De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA wil stevig doorpakken in de aanpak van roken en vapen. Het kabinet kiest daarmee voor een duidelijke richting: nicotine moet minder toegankelijk worden, vooral voor jongeren en jongvolwassenen.
De plannen sluiten aan bij de antirookmaatregelen van de afgelopen jaren.
Nederland wil sneller stappen zetten richting een toekomst waarin roken steeds minder vanzelfsprekend is.
Volgens de coalitie is het belangrijk om niet alleen te kijken naar traditionele sigaretten, maar juist ook naar de snelle groei van vapen.
E-sigaretten worden door veel jongeren gezien als een modern alternatief, maar bevatten vaak nog steeds nicotine.
Ook internationaal groeit de aandacht voor strengere regels.
Steeds meer landen proberen te voorkomen dat jongeren op jonge leeftijd beginnen met nicotineproducten.
Content:
Leeftijdsgrens naar 21
Een van de meest opvallende voorstellen is het verhogen van de leeftijdsgrens voor tabak en e-sigaretten.
De minimumleeftijd zou omhoog gaan van 18 naar 21 jaar.
Daarmee wil de coalitie voorkomen dat jongvolwassenen in deze belangrijke levensfase beginnen met nicotine.
Juist de groep van 18 tot en met 20 jaar wordt gezien als een belangrijke instroom voor tabaks- en vapeproducten.
Gezondheidsdeskundigen pleiten al langer voor deze stap.
Zij wijzen erop dat veel mensen die later beginnen, minder kans hebben om langdurig afhankelijk te worden van nicotine.
De gedachte achter de maatregel is eenvoudig: hoe later iemand start, hoe kleiner de kans dat nicotinegebruik een vaste gewoonte wordt.
Vooral in de jongvolwassen jaren ontstaan vaak routines die later moeilijk te doorbreken zijn.
Meer achtergrond over tabaksbeleid: https://www.rivm.nl/tabak
Ingangsdatum nog onbekend
Wanneer de hogere leeftijdsgrens precies ingaat, is nog niet vastgesteld.
Eerst moet er een wetswijziging komen voordat het plan werkelijkheid kan worden.
Het kabinet moet een voorstel indienen, waarna de Tweede en Eerste Kamer zich erover buigen.
Pas daarna kan een concrete ingangsdatum worden bepaald.
Tot die tijd blijft de huidige grens van 18 jaar gelden.
Wel is duidelijk dat de coalitie vasthoudt aan een stevige preventiekoers.
In eerdere jaren zijn tabaksregels ook stap voor stap aangescherpt.
De overheid kiest vaak voor een overgangsperiode, zodat winkels en consumenten zich kunnen voorbereiden.
Meer info via de overheid: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/roken
Waarom deze stap nu komt
Volgens psychologen en verslavingsartsen is jongvolwassenheid een periode waarin gewoontes ontstaan.
Juist in deze fase kan nicotinegebruik zich snel vastzetten als dagelijkse routine.
Veel jongeren stappen tegenwoordig minder snel over op traditionele sigaretten.
In plaats daarvan kiezen ze vaker voor de e-sigaret, die vaak als lichter alternatief wordt gezien.
Experts waarschuwen dat dit beeld niet klopt.
Nicotine blijft een stof die het beloningssysteem in de hersenen beïnvloedt.
Het brein van jongeren ontwikkelt zich bovendien door tot ongeveer het 25e levensjaar.
Dat maakt jongvolwassenen extra gevoelig voor het aanleren van nieuwe gewoontes.
Vapes populair bij jongeren
Vapes zijn vooral populair door hun kleurrijke uiterlijk en zoete smaken.
Dat maakt ze aantrekkelijk voor jongeren die nieuwsgierig zijn naar nieuwe trends.
De coalitie wil voorkomen dat deze producten een nieuwe instaproute worden naar nicotinegebruik.
Daarom wordt vapen nadrukkelijk meegenomen in het beleid richting een rookvrije generatie.
Scholen en ouders maken zich steeds vaker zorgen over het gebruik van vapes onder scholieren.
Sommige jongeren zien het als een sociaal product, vooral tijdens feestjes of festivals.
Meer uitleg over vapen: https://www.trimbos.nl/kennis/vapen/
Smaakjes blijven een uitdaging
Hoewel vapes met smaakjes officieel verboden zijn, blijven ze in de praktijk beschikbaar.
Winkels en webshops vinden soms creatieve manieren om varianten met fruit- of snoepsmaken toch aan te bieden.
De coalitie wil daarom verder gaan dan alleen een verkoopverbod.
Ook het op voorraad hebben van zulke producten moet strafbaar worden, zodat toezichthouders sneller kunnen ingrijpen.
Dat betekent dat inspecteurs niet alleen kunnen optreden bij verkoop, maar ook bij opslag achter de toonbank.
Hierdoor wordt het voor winkels moeilijker om producten “voor de zekerheid” te bewaren.
Toezicht ligt bij de NVWA: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/tabak
Rookvrije generatie 2040
Het verhogen van de leeftijdsgrens past binnen het Nationaal Preventieakkoord.
Daarin is afgesproken toe te werken naar een rookvrije generatie in 2040.
De afgelopen jaren zijn al maatregelen ingevoerd, zoals neutrale verpakkingen, hogere accijnzen en reclamebeperkingen.
Toch blijft de snelle groei van vapes een belangrijk aandachtspunt.
De overheid wil dat kinderen die nu opgroeien later minder in aanraking komen met nicotineproducten.
Daarom worden steeds meer openbare plekken rookvrij gemaakt, zoals schoolpleinen en sportclubs.
Meer over het Preventieakkoord: https://www.nationaalpreventieakkoord.nl/
Wat betekent dit voor jongeren?
Voor 18-, 19- en 20-jarigen zou de nieuwe grens een grote verandering zijn.
Waar zij nu nog legaal kunnen kopen, zouden ze straks moeten wachten tot hun 21ste verjaardag.
Dat raakt vooral sociale momenten zoals uitgaan, festivals en het studentenleven.
De hoop is dat strengere regels het minder normaal maken om te roken of te vapen in zulke situaties.
Voorstanders verwachten dat jongeren hierdoor minder snel “even meedoen”.
Het doel is vooral om nicotinegebruik minder vanzelfsprekend te maken in het dagelijks leven.
Gevolgen voor winkels
Voor retailers betekent het plan dat leeftijdscontrole nog belangrijker wordt.
Supermarkten, tankstations en speciaalzaken moeten hun procedures verder aanscherpen.
Ook voorraadbeheer wordt strenger.
Als smaakvoorraad strafbaar wordt, moeten winkels exact weten wat zij inkopen en bewaren.
Training van personeel wordt daarbij steeds belangrijker.
Veel winkels werken al met kassasystemen die automatisch een leeftijdscheck geven, maar menselijke controle blijft noodzakelijk.
Zorgen over online handel
Critici wijzen erop dat strengere regels ook kunnen leiden tot meer aanbod buiten het officiële circuit.
Vooral online worden nu al producten aangeboden via sociale media.
De coalitie erkent dat dit aandacht vraagt.
Tegelijkertijd kan het strafbaar stellen van voorraad helpen om distributielijnen sneller te verstoren.
De overheid wil daarnaast inzetten op betere samenwerking met douane en inspectiediensten.
Ook wordt gekeken naar manieren om online verkoop beter te controleren.
Nederland in Europees perspectief
Binnen Europa is 18 jaar nog steeds de standaardleeftijd voor tabak.
Nederland zou met een grens van 21 tot de strengere landen behoren.
Ook elders groeit de discussie over aanscherping, mede door de populariteit van vapes.
Experts benadrukken dat leeftijdsverhoging vooral werkt in combinatie met prijsbeleid, reclamebeperkingen en handhaving.
Landen die al strengere regels hebben ingevoerd, zien vaak dat jongeren minder makkelijk aan nicotineproducten komen.
Nederland hoopt met deze stap een vergelijkbaar effect te bereiken.
Hoe nu verder?
Voordat de plannen ingaan, is een wetswijziging nodig.
Daarna moeten duidelijke richtlijnen volgen voor winkels en inspecteurs.
De koers van de coalitie is duidelijk: nicotine moet minder bereikbaar worden voor jongeren.
De komende tijd zal blijken hoe snel deze maatregelen werkelijkheid worden en welk effect ze hebben op de volksgezondheid.
De verwachting is dat het debat hierover de komende maanden volop gevoerd zal worden.
Voor jongeren, ouders, scholen en winkeliers betekent dit een periode van aanpassing en voorbereiding.
Het uiteindelijke doel blijft een toekomst waarin nicotinegebruik steeds minder voorkomt.
Met deze plannen zet Nederland opnieuw een stap richting een gezondere samenleving.
Unieke key-points
- Coalitie van D66, VVD en CDA wil nicotine minder toegankelijk maken.
- Leeftijdsgrens voor tabak en vapes kan stijgen naar 21 jaar.
- Smaakvarianten van vapes worden strenger aangepakt, ook voorraad kan verboden worden.
- Einddoel blijft een rookvrije generatie in 2040.
- Wetswijziging en duidelijke handhaving zijn de volgende stappen.
- Jongeren en winkels zullen zich moeten voorbereiden op strengere regels.
- Preventie en voorlichting blijven essentieel.
Professionele referenties
- Tobacco Control and Public Health – World Health Organization, 2023
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco - Vapen en jongeren: feiten en trends – Trimbos-instituut, 2022
https://www.trimbos.nl/kennis/vapen/ - Tabaksbeleid in Nederland – RIVM, 2024
https://www.rivm.nl/tabak